۲۷ مهر ۱۳۹۶ | Oct 19, 2017
 
به شبکه جهانی جام جم خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود

  • استان قم
  • سایت   ۱۳۹۲/۱۲/۱۱
  • استان قم
    شهرستان های استان قم عبارتنداز: - قنوات - قمرود- دستجرد . و بخش کهک وسلفچگان .خلجستان
  • استان قم از مناطق جهانگردی زیارتی و مذهبی مهم ایران بوده و یکی از قطب های بزرگ توسعه توریسم مذهبی کشور به شمار می آید. جریان فرهنگ دینی و مذهبی، شهر قم را به یکی از بزرگ ترین مراکز آموزش علوم دینی و آیین های مذهبی تبدیل کرده که در دهه های اخیر نقش بسیار ممتازی در فرآیند تحولات دینی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی ایران بر عهده داشته است. تعلیم و تربیت مروجین، عالمان و اندیشمندان علوم دینی و به تبع آن تاثیر فراوان بر نظام فرهنگی کشور از تاثیرهای فرهنگی بسیار مهم این خطه از ایران اسلامی است. در این منطقه مراسم اعیاد و سوگواری های دینی و مذهبی با شکوه فراوانی برگزار می شوند. در استان قم بیش از 317 مورد تاریخی و مذهبی به ثبت رسیده که به لحاظ جهانگردی مذهبی دارای پتانسیل و جایگاه ویژه ای است. دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان نیز به لحاظ طبیعی از اهمیت توریستی و علمی زیادی برخوردار هستند. این استان به دلیل قرار گرفتن در مرکز ایران و همسایگی با دشت کویر از جاذبه های توریستی و بیابان گردی کم نظیری نیز برخوردار است.
    مکان های دیدنی و تاریخی
    شهرستان قم دارای دیدنی های مذهبی, طبیعی و تاریخی زیادی است که اهمیت بناهای مذهبی؛ این منطقه را به یکی از قطب های گردشگری مذهبی ایران تبدیل کرده است. آستانه مقدس حضرت معصومه(س) و مسجد مقدس جمکران در شهرستان قم؛ مهم ترین بنای تاریخی – مذهبی منطقه به شمار می آیند که همواره پذیرای بازدید کنندگان انبوه خود هستند. درمیان منابع طبیعی قم، دریاچه نمک و دریاچه حوض سلطان از اهمیت به سزایی برخوردارند و جزو گردشگاه های شهرستان قم به شمارمی آیند. غار وشنوه و غار کهک نیز از دیگر جاذبه های طبیعی این شهرستان است که در کنار آثار متعدد تاریخی و مذهبی شهرستان قم، از مکان های دیدنی منطقه به شمار می آیند. شهرستان قم به علت وجود آثار تاریخی و مذهبی متعدد، به لحاظ گردشگری مذهبی دارای پتانسیل و جایگاه ویژه ای است.
    صنایع و معادن
    صنایع شهرستان قم؛ به دو دسته صنایع دستی و صنایع ماشینی تقسیم می شود. قالی بافی به خصوص فرش های ابریشمی، منبت کاری، درودگری وآجر پزی از جمله صنایع دستی رایج قم هستند. در این میان منبت کاری و قالی بافی دارای اهمیت به سزایی هستند. صنایع کانی غیر فلزی؛ اساس صنعت قم را تشکیل می دهند. در حال حاضر بیش از هزار واحد تولیدی درقم مشغول تولید گچ، آجر، آهک، سنگ و پودر سنگ هستند که محصولات آن ها علاوه بر تامین نیازهای شهرستان؛ به سایر نقاط کشور به ویژه تهران صادر می شود. صنایع غذایی، شیمیایی، دارویی، چوبی، فلزی، نساجی و سلولزی نیز در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. معادن منگنز و نارچ قم با داشتن حدود شش میلیون تن ذخیره، بزرگ ترین معدن منگنز خاورمیانه هستند که در این ناحیه دایر هستند.
    کشاورزی و دام داری
    کشاورزی در شهرستان قم؛ همراه با باغ داری و دام داری انجام می شود. هرکشاورز علاوه بر کشاورزی در قطعه زمینی، به باغ داری یا نگه داری تعدادی گوسفند و بز نیز می پردازد. کشاورزان این منطقه آب مورد نیاز برای کشاورزی را از رودخانه قم رود و قره چای تامین می کنند. فرآورده های کشاورزی قم عبارتند از: گندم، جو، پنبه، چغندر قند، ذرت، آفتاب گردان، تره بار و مهم ترین محصولات باغی آن نیز شامل: آلبالو، انار، گیلاس، آلوچه، آلو، هلو، زردآلو، انجیر، گردو، فندق، بادام و سنجد بوده که بعضی به صورت تازه و بعضی به صورت خشکبار صادر می شود. دام داری از دیرباز در قم رایج بوده است. واحد های گوسفند داری و گاوداری صنعتی نیز در قم دایر هستند. علاوه بر این ها پرورش طیور نیز به دو روش سنتی و صنعتی در این شهرستان رواج دارد.
    وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
    درباره پیشینه قم وتاریخ بنای آن اختلاف نظر وجود دارد. نام قم سه بار در شاهنامه فردوسی آورده شده است. با این وجود، برخی بنای شهر قم را به بعد از اسلام نسبت می دهند. گریشمن مناطقی چون قم، سیلک کاشان، ساوه و اساسا کناره های باختری کویر ایران را از قدیمی ترین مناطق استقرار جمعیت های انسانی و تمدن های اولیه می داند. بر این اساس قدمت قم و نواحی پیرامون آن، به چند هزار سال پیش می رسد. نتایج کاوش های باستان شناختی اخیر در منطقه قم رود نیز این ادعا را تأیید می کند.
    قم در سال های 23 یا 24 هـ . ق هم زمان با اصفهان به تصرف سپاهیان مسلمان درآمد. مسلمانان نام شهر را با الهام از نام یکی از روستاهای منطقه «کم» یا «قم» نهادند. ورود مسلمانان اشعری به قم، مورد استقبال زرتشتیان قرار گرفت. از دلایل این استقبال می توان به هجوم پی در پی جنگل نشینان دیلمی به این نواحی اشاره کرد. اتحاد و پیوند اشعری ها و زرتشتیان، چندان به درازا نکشیده منجر به درگیری هایی شد که سرانجام به تسلط بیش تر اشعری ها، بر روستاها و مزارع منطقه انجامید. از این پس روستاها و مزارع بیش تری با یک دیگر ادغام شده و فضای شهری قم را به وجود آوردند.
    قم در دوره اشعریان پناهگاه نسبتا امنی برای «طالبین» و «علویان» شد. اشعری ها با توجه به گرایش های فکری خود، از ورود علویان حمایت و استقبال کرده موجب توجه و هجرت شان به این شهر شدند. تا پیش از ایجاد اختلاف در بین عرب های اشعری، حکومت آنان بسیار چشمگیر بود. اشعریان آشکارا به نشر گرایش های علوی می پرداختند. از پرداخت خراج سر باز می زدند و حتی فرستاد گان خلفا را نیز به شهر راه نمی دادند.
    در قرون اولیه اسلام، علویان و شیعیان با بی رحمانه ترین وضع، تحت تعقیب و آزار حکام اموی و عباسی بودند. تعقیب و آزار خلفا از یک سو و انگیزه تبلیغ گرایش های علوی از سوی دیگر، سبب شد که آنان به مناطق دور دست سرزمین های اسلامی آن روزگار هجرت کنند. ایران و شهرهای آن ازجمله قم از مناطق مهمی بودند که علویان پیوسته به سوی آن ها هجرت می کردند. با حضور علویان در قم، این شهر به کانون مخالف بغداد تبدیل شد. قیام علیه فرماندار وقت در زمان هارون، یکی از شورش های معروف در قم بود.
    مردم قم بعد از کشته شدن امام هشتم – علی بن موسی الرضا(ع) – چون مامون را قاتل امام خود می دانستند، هنگام بازگشت او از مرو به بغداد، دست به شورش زدند. مامون برای سرکوبی شورش قم، علی بن هشام را با لشگر نیرومندی به جانب قم فرستاد تا شورشیان را سرکوب و خراجی را که از سال 204- 211 نپرداخته بودند،‌ دریافت کند. به دستور علی بن هشام تعدادی از سران اشعری و بزرگان شهر اعدام شدند، باروی شهر با خاک یکسان شد و خراج هفت ساله را نیز با ستم و زور از مردم گرفتند. علی بن هشام قبل از بازگشت به بغداد فردی به نام علی بن عیسی طلحی را به حکومت قم گماشت، اما هنوز چند سالی نگذشته بود که مردم او را با یک شورش دوباره از قم بیرون نمودند. مامون دوباره فردی را مامور سرکوبی این شورش و گرفتن مالیات وصول نشده؛ کرد و این بار مامور او با استفاده از آشنایی خود با بزرگان شهر مساله را با روش مسالمت آمیز حل کرد.
    با آگاهی از خبر فوت مامون (در سال 216 هـ . ق) مردم قم به مرکز حکومت حاکم وقت حمله کرده و او را از قم بیرون کردند. معتصم که بعد از مامون به خلافت رسیده و در بدو شروع خلافتش با شورش مردم قم مواجه شده بود، فرمانده کل سپاه خود را که وصیف ترک نام داشت برای سرکوبی شورش قم فرستاد و به او دستور داد که شورشیان را تنبیه کند. در جریان این حمله حصار شهر دوباره منهدم شد و اماکن زیادی از بین رفت. مهاجمین، بسیاری از باغ ها، خانه ها و مزارع را آتش زدند و شهر به تلی از خاکستر تبدیل شد. وصیف ترک بعد از این سرکوبی، محمد بن عیسی بادغیسی را از سوی خود به حکومت قم گماشته و خود به بغداد بازگشت. حاکم جدید سیاست نرمش و مدارا را در پیش گرفت. این آرامش تا سال 254 هـ . ق برقرار بود، اما با فوت محمد بن عیسی و روی کار آمدن متوکل عباسی، اوضاع دوباره دگرگون شد. متوکل که شدیدا موضع ضد علوی داشت, با ناسزاگویی به حضرت فاطمه(س) و امام علی(ع )، تخریب بقاع متبرک در کربلا و آب بستن بر تربت امام حسین(ع) و سایر شهدای کربلا، به مقدسات شیعیان اهانت کرد. این امر واکنش شدید شیعیان از جمله مردم قم را به دنبال داشت. بالاخره اهالی قم با حمایت از حسین کوکبی خشم و بغض خود را نسبت به خلفا نشان دادند و او را یاری کردند تا دولت علوی را در محدوده طالقان، قزوین، زنجان و ابهر تشکیل دهد. به این ترتیب قم و مناطق یادشده از پرداخت مالیات سرباز زدند.
    بعد از مدتی، بار دیگر حسین کوکبی با مقداری پیش روی در منطقه طالقان قیام کرد و با تصرف قزوین و زنجان، توانست دولت علوی مستقل و کوچکی را به مدت کوتاهی برقرار کند، اما سرانجام از سپاه خلیفه شکست خورد و به داعی کبیر (علوی دیگری که در منطقه طبرستان حکومت می کرد) پناه برد. عبدالرحمن بن مفلح مامورشد تا هم حسین کوکبی را سرکوب کند و هم طغیان قم را فرونشاند. وی پس از گرفتن خراج چهار ساله و کشتار وحشیانه ای که باعث ترک دیار بیش تر مردم قم شد، از شهر خارج شده و در ری به موسی بن بغا پیوست تا به قصد سرکوبی حسین کوکبی عزیمت کنند.
    شورش بعدی مردم قم زمانی رخ داد که معتمد، خلیفه عباسی مشغول جنگ با یعقوب لیث صفاری بود. در زمان معتضد عباسی، نیز اهالی قم مجددا شورش کرده از پرداخت خراج خودداری نمودند. این قیام نیز سرکوب شد و عامل خلیفه به قتل و غارت مردم شهر پرداخت. این شورش و سرکوب به طور مستمر تا زمان به قدرت رسیدن «آل بویه» که به نوعی به مبارزه با خلفا به پا خاسته بودند، ادامه یافت. قم در این دوره به خاطر توجه خاص حکام آل بویه مخصوصا رکن الدین دیلمی و صاحب بن عباد - وزیر آل بویه - در ابعاد مختلف رشد و توسعه یافت. صاحب بن عباد کسی بود که از حسن بن محمد قمی خواست تاریخ قم را به رشته تحریر درآورد و به این ترتیب اولین کتاب مستقل در تاریخ قم نگاشته شد.
    در زمان سلجوقیان تصدی امور مهم دولت سلجوقی از سوی قمی ها صورت می پذیرفت و فعالیت آن ها در صحنه سیاسی باعث عمران و ترقی قم شد. با حمله مغول، قم بار دیگر به کلی منهدم شد. توجه برخی از حکام مسلمان مغول از جمله سلطان محمد اولجایتو به قم بر آبادانی منطقه افزود. در دهه های پایانی قرن هشتم هـ . ق و در تهاجم تیمور گورکانی شهر بار دیگر ویران و مردم آن قتل عام شدند. در این حمله، دیوار شهر آن چنان تخریب شد که تا زمان حکومت صفویه، مردم قم نتوانستند آن را بازسازی کنند. با تصرف قم (در سال 909 هـ . ق) توسط لشگریان اسماعیل صفوی که مذهب شیعه داشتند، قم دوباره مسیر رشد و شکوفایی را در پیش گرفت. شهر قم در دوره صفویه از مراکز مهم فرهنگی و فقهی شیعه شد و علمای بزرگی از این شهر برخاستند. نقش زیارتی و مذهبی این شهر نیز در دوره صفویه توسعه یافت. شاه عباس اول (به علت دشمنی دیرینه صفویه با دولت عثمانی و به قصد کم کردن زوار عتبات عالیات در نجف، کربلا و کاظمین که در قلمرو دولت عثمانی بود , مردم را به زیارت حضرت امام رضا(ع) در مشهد و حضرت معصومه(س ) در قم تشویق می نمود. این کار، در واقع یک مبارزه فرهنگی و اقتصادی علیه دولت عثمانی بود و شاه عباس درصدد بود که از این طریق، توان اقتصادی آنان را محدود کند. در این دوره قم از نظر اقتصادی و صنعتی نیز مورد توجه بود، و برای رشد صنعتی و اقتصادی آن تلاش های زیادی انجام شد. از جمله این تلاش ها زیبا سازی و تزیین بناهای حرم و وقف اموالی برای این بارگاه بوده است. به هر حال، آثارمتعدد تاریخی بازمانده از عصر صفوی از یک سو و گزارش های سیاحان خارجی که در این عصر از قم دیدن کرده اند از سوی دیگر، و هم چنین شواهد تاریخی و مذهبی دیگر، حکایت از آن دارند که قم در عصر صفویه از شکوفایی خاصی برخوردار بوده است.
    با حمله افغان ها به ایران و تصرف اصفهان، قم به عنوان خط مقدم دفاع از اصفهان دچار خسارات سنگینی شد. افغان ها که در قم مستقر شده بودند، تمام مدارس قم را به انبار غله و علوفه برای سربازان سواره نظام تبدیل کردند. حضور افغان ها در قم در دوره های دیگر نیز خسارات اقتصادی مهمی را در بر داشته است. از این میان می توان به غارت تمام اشیای گران بهای آستانه حضرت معصومه(س) توسط اشرف افغان پس از شکست از نادر شاه در مهمان دوست دامغان و به هنگام عقب نشینی به سوی اصفهان اشاره کرد . در سال 1208 هـ . ق قم به تسلط آقا محمد خان قاجار- اولین پادشاه سلسله قاجار - درآمد. خان قاجار با آتش زدن خانه ها و کشتن مردم، شهر مذهبی قم را بار دیگر دچار ویرانی و مصیبت کرد. پس از وی بیش تر شاهان سلسله قاجار به خصوص فتح علی شاه قاجار، توجه مناسبی به این شهر و بارگاه حضرت معصومه(س) داشتند.
    در حال حاضر، قم یکی از مراکز مهم تشیع در ایران و جهان است و علما و محدثین بزرگی از این منطقه برخاسته اند. وجود حوزه علمیه قم بر اهمیت مذهبی این شهر فزونی خاصی بخشیده است. این حوزه در سال 1340 هجری قمری با آمدن حاج شیخ عبدالکریم حایری به این شهر بنیان گذاشته شد و در سال های بعد با ورود علمای دیگر، حوزه های علمی و روحانی کنونی قم تاسیس و توسعه یافتند.
    مشخصات جغرافیایی
    مرکز شهرستان قم از نظر جغرافیایی بین 50 درجه و 50 دقیقه تا 50 درجه و 56 دقیقه درازای خاوری و 34 درجه و 35 دقیقه تا 34 درجه و 39 دقیقه پهنای شمالی گسترده شده است. قم در ارتفاع 930 متری از سطح دریا و در 145 کیلومتری جنوب باختری تهران و در مسیر راه های تهران – اراک و تهران - کاشان قرار دارد. شهرستان قم از شمال به شهرستان های ری و ورامین، از شمال باختری به شهرستان ساوه، از خاوربه دریاچه نمک و شهرستان گرمسار، از جنوب به شهرستان های کاشان و دلیجان و از باختر به شهرستان های تفرش و آشتیان محدود می شود. آب و هوای قم به علت مجاورت با ناحیه خشک ایران نسبتا گرم و خشک و بارش سالانه آن به طور متوسط 122 میلی متر است. راه های مناسبی این شهرستان را به نقاط دیگر متصل می کند. این مسیرها عبارتند از: 1- اتوبان قم - تهران به درازای 145 کیلومتر 2- راه اصلی قم - تهران به سوی شمال 3- مسیر قم - کاشان به طول 103 کیلومتر 4- راه اصلی قم - سلفچگان به سوی جنوب باختری به طول 40 کیلومتر و مسیر فرعی جنوب باختری به درازای 52 کیلومتر تا روستای نیزار قم، دلیجان و اصفهان.

میانگین امتیاز کاربران: 0.0  (0 رای)

برای نظر دادن ابتدا باید به سیستم وارد شوید. برای ورود به سیستم اینجا کلیک کنید.